Basisimage

Om te experimenteren en te leren hoe je met Raspberry Pi OS, software- en hardwareprojecten werkt, maken we hier een basisimage. Elke les vertrekken we van dit basissysteem, die we steeds up to date houden. Het basissysteem bestaat uit Raspberry Pi OS, aangevuld met SSH en VNC om via het netwerk de Raspberry Pi te besturen. Vanzelfsprekend is het basissysteem geconfigureerd voor het gebruik in onze contreien.

Volg de volgende stappen om een Raspberry Pi OS Bookworm basisimage aan te maken.

1. Surf naar de webpagina met de Raspberry Pi OS Bookworm images.
2. Download het image bestand 2025-05-13-raspios-bookworm-arm64.img.xz.
3. Plaats een SD kaart van ten minste 16 GB in de computer.
4. Om het Raspberry Pi OS Bookworm besturingssysteem op de SD kaart te schrijven, gebruik je Raspberry Pi Imager:
   1. Klik op de knop KIES MODEL.
   2. Selecteer voor deze cursus het model Raspberry Pi 5. Indien je geen Raspberry Pi 5 bezit, selecteer je het model dat je wilt gebruiken.
   3. Klik op de knop KIES OS.
   4. Scroll helemaal naar beneden en klik op het item Gebruik eigen bestand.
   5. Open het gedownloade image bestand 2025-05-13-raspios-bookworm-arm64.img.xz.
   6. Klik op de knop KIES OPSLAG en klik op het item met jouw SD kaart.
   7. Klik op de knop VOLGENDE.
   8. Klik in het dialoogvenster OS aanpassen? op de knop AANPASSEN.
   9. Geef op het tabblad ALGEMEEN jouw Raspberry Pi een passende hostnaam. In de cursus gebruiken we de standaard hostnaam raspberrypi.local door het vinkje niet te activeren.
   10. Maak een gebruiker aan:
       • Activeer de optie Gebruikersnaam en wachtwoord instellen.
       • Geef een Gebruikersnaam in: in de cursus gebruiken we pi.
       • En een bijhorend Wachtwoord: zorg dat je dit wachtwoord straks nog weet, schrijf het desnoods op.
   11. Indien je geen netwerkkabel gebruikt, activeer je de optie Wifi instellen en vul je de SSID (WiFi naam), bijhorende Wachtwoord en Wifi land in.
   12. Activeer de optie Regio instellingen en vul de Tijdzone in waarin je woont. Selecteer de door jouw gebruikte Toetsenbord indeling.
   13. Activeer op het tabblad SERVICES de optie SSH inschakelen en zorg dat SSH gebruik maakt van wachtwoord authentificatie.
   14. Klik op de knop OPSLAAN.
   15. Klik in het dialoogvenster OS aanpassen? op de knop JA.
   16. Lees de waarschuwing en klik op de knop JA om het Raspberry Pi OS besturingssysteem op de SD kaart te schrijven.
5. Bekabel de Raspberry Pi met een toetsenbord, muis, scherm en netwerkverbinding.
6. Plaats de SD kaart in de Raspberry Pi.
7. Verbind de Raspberry Pi met de voeding, waardoor deze opstart.
8. Start de LXTerminal of gebruik een SSH verbinding.
9. Start als systeembeheerder het configuratieprogramma met de opdracht:

   pi@raspberrypi:~ $ sudo raspi-config

   1. Selecteer met de pijltoetsen de module Localisation Options
   2. Start met de Return-toets de module Localisation Options
      1. Start de opdracht Locale
      2. Ga met behulp van de toetsen Pg Up en Pg Down op zoek naar de tekenset nl_BE.UTF-8 UTF-8
      3. Activeer met de spatietoets de tekenset nl_BE.UTF-8 UTF-8 (nl_NL.UTF-8 UTF-8 voor Nederland)
      4. Selecteer met de Tab-toets de <OK>-knop
      5. Druk Return om de <OK>-knop te activeren
      6. Selecteer met de pijltoetsen de standaard tekenset nl_BE.UTF-8 (nl_NL.UTF-8 voor Nederland)
      7. Tab naar de <OK>-knop en bevestig met Return
   3. Tab naar de <Finish> knop en bevestig het afsluiten van het configuratieprogramma
   4. Herstart de Raspberry Pi om alle aanpassingen door te voeren
10. Start de LXTerminal en werk de software met de volgende twee opdrachten bij:

    pi@raspberrypi:~ $ sudo apt update
    ...
    pi@raspberrypi:~ $ sudo apt upgrade

11. Herstart de Raspberry Pi om alle updates te activeren.

Optioneel: De VNC Server

Door het gebruik van het modernere Wayland protocol ter vervanging van X.Org (X11) als grafische server, werkt RealVNC niet. Om RealVNC te kunnen gebruiken, kan je terugschakelen naar X11 (raspi-config > Advanced Options > Wayland).

Ondertussen heeft de Raspberry Pi organisatie de dienst Raspberry Pi Connect voorzien die de meeste (zoniet alle) functies van RealVNC kan overnemen. Misschien wordt ook RealVNC aangepast voor Wayland of wordt een andere methode gebruikt om het scherm te delen.

Je activeert VNC als volgt:

• Start de LXTerminal.
• Start het raspi-config configuratieprogramma.
• Start de module Interface Options.
• Start het onderdeel VNC.
• Selecteer de knop <Ja> en bevestig met de Return toets.
• Sluit de melding met de knop <Ok>.
• Sluit met de knop <Finish> het configuratieprogramma af.

Reservekopie maken

De pas aangemaakte SD kaart bewaren we als Basisimage. Bij de aanvang van elk hoofdstuk maak je zoals hieronder beschreven een reservekopie van dit basisimage om op te werken. Zorg wel dat je het basisimage regelmatig bijwerkt met updates, bijvoorbeeld telkens voor het aanmaken van een reservekopie.

• Sluit met behulp van een USB SD kaartlezer een tweede SD kaart aan op de Raspberry Pi. Op deze SD kaart komt de reservekopie. Deze kaart moet niet dezelfde capaciteit hebben als het origineel, maar wel voldoende ruimte. In de praktijk kies je dus een SD kaart die even groot of groter is.
• Sluit met de knop Annuleren alle vensters Verwijderbaar medium is ingebracht.
• Klik bovenaan links op het scherm op het framboos pictogram om het startmenu weer te geven. Beweeg naar Hulpmiddelen en start de opdracht SD Card Copier.
• Selecteer bij de Copy From Device de SD kaart die je wilt kopiëren, standaard is dit het item waarin bij een SD kaart /dev/mmcblk0 en bij een USB stick /dev/sda staat. Dit apparaat kan je niet selecteren bij Copy To Device.
• Selecteer bij Copy To Device het opslagmedium waarop je de reservekopie wilt bewaren. Dit is meestal de naam van de USB kaartlezer of USB stick.
• De optie New Partition UUIDs, mag je uitgeschakeld laten. Voor besturingssystemen die opslagmedia met dezelfde UUIDs (identificatienummer) negeren, moet je dit aanzetten.
  
• Klik op de knop Start.
• Er verschijnt een dialoogvenster om je te waarschuwen dat alle gegevens op de doel SD kaart verloren zullen gaan. Klik op de knop Yes om de reservekopie op de doel SD kaart aan te maken.
• Tijdens het aanmaken van de reservekopie wordt het verloop weergegeven. Dit duurt voor een standaard Raspberry Pi OS via USB 3 zo'n 15 minuten, maar kan langer duren. Wees dus geduldig. Aangezien je een werkend systeem aan het kopiëren bent, werk je best even niet met de Raspberry Pi. Wel zorg je dat de Raspberry Pi niet in slaapstand gaat en daardoor de reservekopie onderbreekt. M.a.w. verplaats de muiswijzer ten minste om de 10 minuten.
  
• Na het voltooien van de reservekopie (Copy complete) klik je op de knop OK.
• Sluit de SD Card Copier af.

Sluit de Raspberry Pi af, bewaar de SD kaart met de Basisimage op een veilige plaats. Gebruik de SD kaart met de pas aangemaakte reservekopie om één van de volgende hoofdstukken door te werken.